Peloponez: romantični Nafplio, Agamemnonova Mikena i antički teatar Epidaur

Nafplio: mletačka elegancija, mermerni Trg Sintagma i duh grčkog oslobođenja

Smešten na obali Argoličkog zaliva, u podnožju monumentalnih stenovitih brežuljaka, Nafplio (Nafplion) se sa pravom smatra jednim od najlepših, najotmenijih i najromantičnijih primorskih gradova u čitavoj Grčkoj. Nakon izbijanja Grčkog ustanka 1821. godine i oslobođenja od osmanske vlasti, Nafplio je od 1823. do 1834. godine bio prva zvanična prestonica moderne Grčke, pre nego što je kralj Oto preneo dvor u Atinu.

Arhitektura starog grada odiše prefinjenom sintezom mletačkih i neoklasičnih uticaja. Centralno mesto okupljanja jeste Trg Sintagma (Trg Ustava), u potpunosti popločan uglačanim belim mermerom. Trgom dominiraju istorijske građevine: zgrada nekadašnje Mletačke kasarne iz 1713. godine u kojoj se danas nalazi izuzetni Arheološki muzej, kao i zgrada Prvog grčkog parlamenta (Vouleftiko), smeštena u nekadašnjoj monumentalnoj osmanskoj džamiji.

Uličice starog grada prepune su kuća sa drvenim erkerima, kovanim balkonima sa kojih vise rascvetale ljubičaste i ružičaste bugenvilije, porodičnih radionica unikatnih brojanica (komboloi) i otmenih poslastičarnica gde se priprema pravi domaći italijanski sladoled (gelato). Šetnja promenadom uz obalu mora (Arvanitija šetalište), koja obilazi stene ispod akropolja Akronafplija, pruža opuštajući pogled na morsko plavetnilo i ostrvsku tvrđavicu Burdži.

Tvrđava Palamidi i morski zamak Burdži: mletački bedemi i 999 stepenika

Iznad krovova Nafplija, na strmoj krečnjačkoj steni visokoj dvesta šesnaest metara, bdi kolosalna tvrđava Palamidi. Ovu grandioznu vojnu utvrdu podigli su Mlečani u rekordnom roku od samo tri godine (1711–1714) tokom svoje druge vladavine Peloponezom, po nalogu guvernera Agostina Sagreda. Tvrđava se sastoji od osam nezavisnih bastiona međusobno povezanih tajnim prolazima i bedemima, nazvanih po antičkim herojima (Ahilu, Leonidusu, Temistoklu).

Do tvrđave se može doći automobilom sa zadnje strane brda, ali pravi podvig i ritual svakog putnika jeste uspon monumentalnim kamenim stepeništem od tačno 999 stepenika (iako pedantni brojači tvrde da ih ima oko 857). Uspon kroz useke u steni nudi spektakularne vizure na zaliv, a na samom vrhu nalazi se bastion Miltijades u kome je 1833. godine kao politički zatvorenik bio zatočen legendarni vođa Grčkog ustanka Teodoros Kolokotronis. Pogled sa najviše tačke Palamidija obuhvata čitavu ravnicu Argolide i planine Arkadije.

U samom zalivu, na malom stenovitom ostrvcu na nekoliko stotina metara od gradske luke, uzdiže se bajkovita tvrđava Burdži (Bourtzi / Castello dello Soglio). Podignuta 1473. godine od strane mletačkog inženjera Antonija Gambela, ova tvrđava je služila za kontrolu ulaza u luku pomoću debelog gvozdenog lanca koji se razapinjao između ostrva i kopna. Do Burdžija redovno saobraćaju mali čamci sa rive, a poseta obnovljenoj tvrđavi pruža osećaj plovidbe na kamenom brodu usred mora.

Mikena bogata zlatom: Lavlja vrata, kiklopske zidine i Atrejeva riznica

Samo dvadesetak kilometara severno od Nafplija, na stenovitom uzvišenju koje gospodari čitavom ravnicom Argolide, leže ostaci Mikene — jednog od najvažnijih centara evropske praistorije i civilizacije kasnog bronzanog doba (od 1600. do 1100. godine pre n.e.). Opevana u Homerovoj „Ilijadi” kao „zlatom bogata Mikena”, ova moćna prestonica bila je sedište mitskog kralja Agamemnona, vođe grčke koalicije u Trojanskom ratu.

Lokalitetom dominiraju monumentalne kiklopske zidine, građene od divovskih kamenih blokova krečnjaka teških i po nekoliko tona bez upotrebe ikakvog vezivnog maltera — antički Grci su verovali da obični ljudi nisu mogli podići takve gromade, već da su ih gradili mitski jednooki divovi Kiklopi. Glavni ulaz u tvrđavu čuvaju slavna Lavlja vrata (Porta Leonina) iz 1250. godine pre n.e. — najstariji monumentalni kameni reljef na tlu Evrope, koji prikazuje dve lavice naslonjene na minojski stub iznad masivnog kamenog nadvratnika.

Unutar zidina nalazi se Kraljevski krug grobova A, gde je čuveni nemački arheolog Hajnrih Šliman 1876. godine otkrio neprocenjivo blago: zlatne dijademe, oružje, pehare i slavnu „Agamemnonovu zlatnu posmrtnu masku” (danas u Nacionalnom arheološkom muzeju u Atini). Neposredno izvan tvrđave nalazi se grandiozna Atrejeva riznica (Agamemnonova grobnica) — monumentalna kružna kupolasta grobnica (tholos) iz 14. veka pre n.e., sa kamenim svodom visine četrnaest i prečnika petnaest metara, koja je sve do izgradnje rimskog Panteona bila najveći natkriveni prostor na svetu.

Pozorište u Epidauru: savršena akustika antike i svetilište boga Asklepija

Tridesetak kilometara istočno od Nafplija, u mirnoj dolini oivičenoj borovom šumom i maslinjacima, nalazi se arheološki lokalitet Epidaur (Epidavros). U antici Epidaur je bio najslavnije lečilište grčko-rimskog sveta posvećeno Asklepiju (Eskulapu), bogu medicine i lečenja. Bolesnici iz celog Sredozemlja dolazili su ovde na terapije koje su spajale lekovite mineralne vode, dijete, fizičke vežbe i metodu „inkubacije” — spavanja u svetom tremu (abatonu) gde bi im se bog Asklepije javljao u snu i propisivao lek.

Ipak, globalnu slavu Epidaur duguje svom antičkom pozorištu, izgrađenom krajem 4. veka pre nove ere po projektu vajara i arhitekte Polikleta Mlađeg. Pozorište je moglo da primi više od četrnaest hiljada gledalaca raspoređenih u pedeset pet redova sedišta od belog krečnjaka, podeljenih na gornji i donji pojas. Zahvaljujući savršenom polukružnom obliku i prirodnom nagibu brda, pozorište poseduje apsolutno besprekornu akustiku koja i danas fascinira inženjere zvuka.

Eksperiment koji svaki posetilac može isprobati jeste da stane u sam centar kružne orkestre (mesta gde su nekada stajali hor i glumci) i tiho pocepa komad papira, zapali šibicu ili ispusti metalni novčić na kamenu ploču — zvuk se kristalno jasno čuje na najvišem, pedeset petom redu sedišta, bez ikakvog mikrofona ili pojačala! Svakog leta ovde se u sklopu Epidaurskog festivala izvode tragedije Sofokla, Eshila i Euripida pod vedrim zvezdanim nebom, pružajući publici neponovljivu katarzu.

Vinski put Nemea: Herkulova krv i autohtona crna sorta agiorgitiko

Severozapadno od Mikene prostiru se valoviti brežuljci Nemeje (Nemea), jednog od najvažnijih i najprestižnijih vinogradarskih apelacija u čitavoj Grčkoj. U antičkoj mitologiji Nemea je poznata kao mesto gde je mitski junak Herkul izvršio svoj prvi podvig — savladao i ubio neprobojnog Nemejskog lava, a Nemejske igre su bile jedne od četiri panhelenske sportske svečanosti uz Olimpijske.

Nemea je svetska prestonica autohtone crvene sorte grožđa agiorgitiko (Agiorgitiko — grožđe Svetog Đorđa), koga lokalno stanovništvo pesnički naziva „Herkulova krv”. Ova plemenita sorta na različitim nadmorskim visinama (od 250 do 850 metara) daje izuzetno širok spektar vina: od svežih, voćnih rozea do moćnih, dubokih, barikiranih crnih vina tamnorubin boje sa baršunastim taninima i aromama zrele višnje, šljive, kupine, muskatnog oraščića i slatkih začina.

Vinski put Nemeje obuhvata preko trideset modernih vinarija (kao što su Gaia Wines, Skouras, Semeli, Palivou) gde posetioci mogu šetati kroz vinograde, obići barik-sale u podzemnim podrumima i uživati u vođenim degustacijama uz domaće peloponeske sireve (gravijeru i ladotiri) i ekstradevičansko maslinovo ulje iz regije Kranidi.

Ukus Peloponeza: argoilski agrumi, gogles testenina i praktični saveti

Poljoprivredna ravnica Argolide je najveći voćnjak Grčke — milioni stabala pomorandži, limuna i mandarina ispunjavaju vazduh opojnim citrusnim mirisom tokom proleća. Tradicionalna kuhinja Nafplija i okolnih sela kombinuje bogatstvo povrća, sveže morske plodove i jagnjetinu sa planina.

Autentični lokalni specijalitet jesu gogles (goges) — tradicionalna domaća testenina od brašna i vode u obliku malih školjkica, koja se kuva i potom preliva vrelim maslinovim uljem ili rastopljenim ovčijim maslacem i obilno posipa suvim slanim sirom mizitra (myzithra). U ribljim tavernama duž obale Nafplija obavezno probajte hobotnicu pečenu na ćumuru prelivenu origanom i limunovim sokom, sveže ulovljene barbone (trlje) i tradicionalnu pitu sa prazilukom i feta sirom.

Za putovanje kroz ovaj deo Peloponeza idealno je iznajmiti automobil, jer su Nafplio, Mikena i Epidaur međusobno udaljeni samo 20 do 30 minuta lagane vožnje odličnim i preglednim putevima. Preporučuje se kupovina kombinovane ulaznice za arheološke lokalitete Argolide, koja važi tri dana i uključuje posetu Mikeni, Epidauru, tvrđavi Tirint, Akropolju Asine i Arheološkom muzeju u Nafpliju.

Korintski kanal i antički Tirint: kiklopski bedemi Herkula i prečica za brodove

Na samom ulazu na poluostrvo Peloponez iz pravca Atine nalazi se jedno od najvećih inženjerskih čuda 19. veka — Korintski kanal. Kanal je prokopan 1893. godine kroz Korintsku prevlaku u dužini od 6,3 kilometra, spajajući Korintski zaliv u Jonskom moru sa Saronskim zalivom u Egejskom moru. Vertikalne krečnjačke litice kanjala uzdižu se i do osamdeset metara iznad morske vode, dok je širina na nivou mora svega dvadeset pet metara. Pogled sa drumskog i železničkog mosta na uski usek i brodove koji prolaze uz asistenciju tegljača predstavlja spektakularan uvod u putovanje Peloponezom.

Samo četiri kilometra severno od Nafplija nalazi se još jedan prvorazredni arheološki dragulj pod zaštitom UNESCO-a — antički Tirint (Tiryns). U grčkoj mitologiji Tirint je slavan kao rodno mesto najvećeg junaka Herkula (Herakla), odakle je polazio na izvršenje svojih dvanaest slavnih zadataka za kralja Euristeja. Tvrđava poseduje još masivnije kiklopske zidine nego obližnja Mikena — na pojedinim mestima debljina kamenih bedema dostiže neverovatnih osam do deset metara, sa unutrašnjim zasvođenim galerijama i prolazima u steni koji su služili za smeštaj vojske i skladištenje zaliha tokom opsada.